Schermen: sport voor iedereen

Hier een korte introductie over schermen. Meer details elders op onze site, maar dit is een leuk begin. Bron: Schermvereniging Ter Weer.

Heel leuk: help mijn kind wil schermen, wat nu? Uit een dagboek van een ouder van de schermvereniging uit Baarn en Amersfoort.

 

schermmasker met floret
Schermen is onbegrijpelijk

Schermen is voor iedereen!
Korte uitleg van de drie disciplines:
   Floret
   Sabel
   Degen

Leeftijdscategorieën

Veel gebruikte termen
Schermen is hoffelijk
Is schermen gevaarlijk?
Is schermen duur?
Is schermen moeilijk?

 

 

Schermen is onbegrijpelijk

Menigeen zal schermen wel eens in het echt of op de buis gezien hebben. Het is een mooie sport maar net als bij cricket is er voor een leek geen touw aan vast te knopen. Twee in het wit geklede figuurtjes staan schijnbaar niet veel te te doen afgewisseld met korte periode van absolute chaos. In deze chaos gaan de beide spelers alle kanten op en gebeuren er een paar onbegrijpelijk snelle dingen. Vaak eindigt deze chaos in een moment van rust. Voor de omstanders wordt dit moment van rust aangekondigd door een carrousel aan oplichtende score-lampjes. De scheidsrechter zal dan in het Frans proberen uit te leggen wie nou wat, hoe, waar en of getroffen heeft.


De schermers zullen uiteraard zelden laten blijken dat ze het met de scheidsrechter eens zijn. En na wat tevergeefse protesten zal het hele pandemonium weer van voren af aan beginnen. U zal dan inmiddels de gewapende strijd hebben verruild voor de begrijpelijkere wedstrijd IJsselmeervogels - ADO op het andere net.


Zelfs de scoreapparatuur biedt voor de leek geen houvast. Zeker niet toen een licht paar jaar geleden besloten heeft deze om te draaien. De lampjes gaan nu branden bij de degene die treft in plaats van degene die getroffen is. Voor de leek maar zelfs ook voor de ervaren crack geeft alleen de non-verbale (en soms ook de verbale) expressie van de schermers aan wie er voor staat of gewonnen heeft.


Onbegrijpelijk is trouwens ook hoe gesloopt de schermers er uit zien na slecht enkele minuten schermen. Zwitserse marathonloopsters zijn hier niets bij. Nee, het zijn echt niet alleen de pakken die hiervoor zorgen.

Schermen is voor iedereen

Toch is schermen een sport voor iedereen. Bovengeschetst beeld heeft uiteraard alleen betrekking op de absolute top. Voor de meeste schermers is schermen (gelukkig) een leuke manier fit te blijven. Schermen is een combinatie van techniek, tactiek en snelheid. Een goede techniek of tactiek kan een hoop snelheid compenseren en vice versa. Hierdoor kunnen ook oudere schermers tot op hoge leeftijd veel jonge schermers de baas blijven. Het is absoluut geen uitzondering in Nederland om pensioengerechtigde schermers op wedstrijden tegen te komen. Schermen kent geen echte minimum of maximum leeftijd.

Ook is er nauwelijks onderscheid tussen heren en dames. Op trainingen schermt iedereen tegen iedereen. Op wedstrijden is er wel onderscheid tussen heren en dames maar dit is kunstmatig. De meeste vrouwen doen absoluut niet onder voor de meeste mannen. Veel recreant equipewedstrijden zijn gemengd.

Korte uitleg van de drie disciplines 

Schermen kent zes disciplines op drie wapenen. Dit zijn heren en dames op floret, sabel en degen. Ik zal kort uitleggen wat het verschil is tussen de wapenen:

Floret:

In Nederland is dit het meest beoefende wapen. Met een floret mag (kan) je alleen maar steken (in tegenstelling tot sabel waarmee je ook mag slaan). Bij floretschermen wordt onderscheid gemaakt tussen geldige en ongeldige treffers. Je kan alleen geldig treffen op de romp. Armen, benen en het hoofd zijn ongeldig.

Bij floretschermen is er een woud aan regels. Het is niet al te moeilijk de basisregels te begrijpen. Toch gaat het te ver ze hier in het kort allemaal uit te leggen. In het kort:

  • je maakt een treffer als je de ander geldig raakt en als jij niet wordt geraakt
  • je maakt een treffer als je het recht van aanval hebt (initiatief neemt) ook al wordt je zelf geraakt
  • je maakt een treffer als je de aanval van de ander weert en daarna geldig steekt. Ook al wordt je, nadat je hebt geweerd, zelf geraakt

Je kan ook een treffer maken als je het recht van aanval niet hebt. De tegenstander moet dan wel missen en jij raken. Als de tegenstander ongeldig steekt gaat zijn aanval voor jou geldige treffer. Niemand krijgt dan een punt en het spel wordt hervat.

Er zijn nog een hele hoop andere regels en uitzonderingen maar ik zou het kort houden.

Sabel:

In Nederland de minst beoefende schermdiscipline maar sinds sabel elektrisch is en ook door vrouwen wordt beoefend, is dit wapen sterk in opkomst. Nederlands damessabel is internationaal erg sterk. Bij Surtout overigens schermen alle jeugdleden op dit wapen.

Sabel is een slag en steek wapen en kent met floret vergelijkbare regels. Grote uitzonderingen hierop zijn dat er behalve steken ook met het wapen geslagen of gehouwen mag worden en dat het trefvlak alles boven de gordel is. Armen en het hoofd zijn dus ook trefvlak. Verder mag er gedurende een partij niet 'gelopen' worden. Het achterbeen mag niet voor het voorbeen gezet worden.

Degen:

Dit is het meest begrijpelijke wapen. De degen is iets groter dan de floret en is ook een steekwapen. De regels zijn aanzienlijk simpeler:

  • alles is trefvlak (ook hoofd, tenen, vingers)
  • je maakt een treffer als je de ander raakt
  • als je tegenstander jou ook raakt (binnen een bepaald interval) dan maak je beide een treffer

degen in slowmotion

 

 

De schermwereld is onderverdeeld in leeftijdscategorieën:

N.B. In het jaar van de genoemde leeftijd gaat je per 1 september over naar de volgende categorie

Kuikens

 

 tot 10 jaar

Benjamins

 

 tot 12 jaar

Pupillen

 

 tot 14 jaar

Cadetten

 

 tot 17 jaar

Junioren

 

 tot 20 jaar

Senioren

 

 tot 40 jaar

Veteranen

 

 van 40 jaar tot .....................?

 

Veel gebruikte schermterminologie

action simultane
   gelijktijdige handeling - actie - aanval
arrêt    (voorhouw) aanval op de aanval van de tegenstander
attaque  

aanvallende handeling die begint met het strekken van de gewapende hand,
waarbij voortdurend het geldig trefvlak van de tegenstander wordt bedreigd

contra riposte   de aanvallende handeling van de schermer die de riposte geweerd heeft
contre attaque
  tegenaanval op de aanval van de tegenstander
contretemps   elke handeling, uitgevoerd door de aanvaller op de arrêt van de tegenstander
corps á corps   lichamelijk contact tussen twee schermers (niet toegestaan)
coup de droit   steek recht uit
direct   aanval in de zelfde lijn (zonder schijnaanvallen)
elimination directe   direct afvalsysteem (wedstrijdsysteem bij toernooi)
en garde   (let op) in de stelling
en ligne
  met een gestrekte arm met de punt van het wapen het geldig trefvlak bedreigen
equipe   team van drie personen (plus 1 reserve)
equipe wedstrijd   toernooi waarin een equipe tegen andere equipe’s uitkomt.
feinte   schijnsteek, schijnaanval
indirect   aanval met één of meer schijnaanvallen eindigend in een andere lijn
maitre   schermleraar
parade   wering
preparation   voorbereiding: iedere handeling voorafgaand aan de aanval
prise de fer   aanval met ijzer nemen
remise   een handeling direct volgend op de eerste aanval
riposte   de aanvallende handeling van een schermer die de aanval heeft geweerd
temps d‘escrime   schermtempo, de duur van een enkelvoudige schermhandeling
touché / touche   getroffen / treffer

 

Schermen is hoffelijk

Verder is schermen een hoffelijke sport. Misschien is dit overgebleven van de tijd van de Musketiers. Voor elke partij groet je elkaar met een sierlijke beweging van het wapen. Na de partij groet je elkaar weer met eenzelfde sierlijke beweging van het wapen en geef je elkaar netjes de hand. Deze hoffelijkheid draagt ertoe bij dat schermers onderling erg amicaal zijn en dat de sfeer, zelfs op grote internationale wedstrijden, vriendelijk is. Overigens geven rechtshandige schermers elkaar een hand met de linker hand en linkshandige schermers met de rechter. Met de hand dus waarin je het wapen niet hebt. Als een rechtshandige schermer een linkshandige schermer na een partij een hand probeert te geven worden de meest gekke capriolen uitgehaald.

Schermen Gevaarlijk?

Nee, schermen is niet gevaarlijk. De meest voorkomende blessures zijn blauwe plekken. Soms gaat er wel eens iemand door zijn enkel. Een blessure die je bij elke staande sport kan verwachten. Verder gebeurt er vrijwel nooit iets. Toch maar wat antwoorden op misverstanden die ik veel hoor:

Vr. Schermen is toch gevaarlijk omdat er toch ooit iemand door zijn masker gestoken?

Antw: Nee, schermen is niet gevaarlijk en was het ook niet. Dit was wel een zeer ernstig ongeluk ongeveer 20 jaar geleden. Hierna zijn alle regels en eisen aan het materiaal behoorlijk aangescherpt. De belangrijkste oorzaken van dit ongeluk was een verroest masker, een scherp afgebroken wapen in combinatie met de snelheid van internationale topschermers. Ook twintig jaar geleden had dit ongeluk met een beetje oplettendheid voorkomen kunnen worden. Met de huidige materialen en controles kan dit sowieso niet meer voorkomen. Al het materiaal (maskers en vesten) dienen 1600 N(ewton) te kunnen weerstaan en de wapens kunnen, als ze breken, alleen nog recht afbreken. Na het aanscherpen van de regels is nooit meer een dergelijk of een ander ernstig ongeluk voorgevallen.

Vr.Doet het pijn als je getroffen wordt?

Antw: Nee, van de meeste treffers voel je niets. Iemand hard treffen is ook niet handig omdat je dan te dicht bij staat. De wapens zijn zeer flexibel dus zelfs een vrij harde steek voel je nauwelijks. Als je om de een of andere reden wel hard getroffen wordt, hou je er hoogstens een kleine blauwe plek aan over.

Vr. Is dit ook zo bij dames?

Antw: Vrouwen schermen verplicht met een borstplaat. Deze zit onder het pak en hier heb je geen last van. Met deze plaat voel je zelf van hele harde treffers niets meer. Overigens is bij mannen een tok verplicht.

Vr. Zijn er veel blessures?

Antw: Nee, een echte blessure waardoor je niet direct kan doorschermen is een uitzondering. Ook op wedstrijden. Schermen is geen blessuregevoelige sport. (veel minder blessures dan voetbal, tennis etc)

Vr. Kan je een schok krijgen bij elektrisch schermen?

Antw: Nee, de stroom is zwakker dan de stroom door een telefoondraad. Je voelt de stroom alleen als je beide polen op je tong legt. (probeer dit overigens toch maar niet)

Vr. Is er dan werkelijk niets gevaarlijk aan schermen?

Antw: Nee, helaas voor sommigen is er niets gevaarlijks aan schermen. Er kan natuurlijk altijd wat gebeuren maar de kans hierop is heel erg klein. De weg van en naar de schermzaal is vele malen gevaarlijker.

 

Is schermen duur?

De lesgelden, verenigingscontributie en bondscontributie zijn vergelijkbaar met andere sporten en afhankelijk van het niveau waar je op schermt.

De werkelijke kosten gaan zitten in het materiaal en het onderhoud er van. Zoals bij elke sport kan je dit zo duur maken als jezelf wilt.

In het eerste half jaar dat je schermt, hoef je vrij weinig uit te geven. De vereniging (Ter Weer) heeft al het materiaal. Een paar zaalschoenen met witte zolen en een trainingsbroek zijn meer dan genoeg. Je hoeft dus voor een eerste kennismaking met de sport weinig kosten te maken. Als je besloten hebt te blijven schermen, kan je, meestal gedurende het eerste jaar je eigen materiaal bij elkaar sprokkelen tot het niveau waarop je wilt blijven schermen. Het spreekt voor zich dat als je veel schermt je materiaal ook eerder kapot gaat of moet worden vervangen.
Voor meer informatie over het materiaal: zie materiaal. (met een link naar informatie over richtprijzen van materiaal)
Voor meer informatie over de prijzen van het schermen: zie kosten.

Als je besloten hebt te blijven schermen hoef je niet gelijk al het materiaal te kopen. De meeste beginnen met een handschoen, een mechanisch wapen en een eigen vest. Tweedehands is hier meestal wel aan te komen. De rest van het materiaal leen je van de vereniging.

Na ongeveer een half jaar schermen ben je het lenen meestal wel zat en wil je wat meer materiaal. De meeste mensen kopen dan een elektrisch vest, een draadje wat door je mouw naar het wapen gaat en waarmee je aan de scoreapparatuur wordt gekoppeld en één of twee elektrisch wapens. De rest van het materiaal (masker, schermbroek, ondervest, sokken, wat reserve onderdelen, speciale schermschoenen) kan je daarna afhankelijk van je budget langzaam aanschaffen. Houd er rekening mee dat gemiddeld eens per jaar een wapen breekt.

Nu wordt het pas duur. Wedstrijdschermers hebben veel materiaal nodig omdat er bij hun ook veel kapot gaat. 5 tot 10 elektrische wapens, twee elektrische vesten, veel reserve materiaal etc. Desondanks kunnen veel wedstrijdschermers het ook met veel minder af. Met een beetje creativiteit, een rol plakband en uitgekiend leengedrag hoeft geld geen beletsel te zijn om een goede wedstrijdschermer te worden. Je komt op wedstrijden dan ook veel studenten tegen.

Is schermen moeilijk

Nee en ja, de beginselen heb je vrij snel onder de knie. Het leerproces houdt echter nooit op. Hoe langer je schermt, hoe beter je wordt. Je kan ongeacht je leeftijd altijd vooruit. Al is het niet meer de snelheid dan valt er altijd nog wat te sleutelen aan de techniek waarmee het verlies aan snelheid kan worden gecompenseerd. Niets mooier om als krasse knar een jong fanatiek wedstrijdscherm(st)ertje louter op techniek, tactiek en levenservaring te verslaan. Niets frustrerender overigens voor de jonge tegenstander.

 

 

animated plaatje met schermers

Columns: